Mae gwreiddiau Gruff Ellis yn ddwfn iawn yn ei filltir sgwâr. Mae'n ddyn sydd wedi dod i adnabod ei gynefin drwy gerdded pob modfedd ohono o gopaon y Migneint i lawr i Bentrefoelas a’r tu hwnt. Dwi wedi cael y fraint o fynd i grwydro yng nghwmni Gruff lawer gwaith a bob tro, bydda i'n rhyfeddu at ei wybodaeth fanwl o bopeth ac am bawb. Mae'n adnabod pob chwilen, pob blodyn, pob anifail a phob aderyn sydd erioed wedi troedio'r ardal hynod yma o ogledd Cymru a bydd ei lais awdurdodol yn disgrifio nid yn unig y bywyd gwyllt a'r tirlun o'n cwmpas ond hefyd y chwedlau a'r cymeriadau sy'n gysylltiedig â'r fro. Hyn i gyd wedi ei wasgu rhwng penillion di-ri ac ambell i gân; wedi'r cyfan, roedd Gruff yn aelod blaenllaw o Gôr Meibion Llangwm am flynyddoedd lawer! Mae darllen Cynefin Gruff bron cystal â bod allan gyda'r dyn ei hun. Drwy gyd-weithrediad gyda'r ffotograffydd gwych, Derek Hughes o Gwm Eidda, mae'r wybodaeth a'r brwdfrydedd yn llifo ar y tudalennau hyn – fel y maen nhw’n llifo yn gyson yn ei ysgrifau misol ar fyd natur yn y papur bro, Yr Odyn. Iolo Williams
